સંવેદના – Suresh Jani.

Standard

Thank you Doctor for spreading  awareness that sensory perceptions can   have many    dimensions and the psychic could be many many times more subtle.
I would request all contacts of  Rajendra to read these articles too –  my own experiences. Kindly DO not take them as beating of my drum. The purpose is to spread awareness that …
    

The world of MIND is very extensive

( Rajendra knows it far better than

many like me – Suresh Jani)

  http://gadyasoor.wordpress.com/?s=વીપશ્યના

 2009/2/8 Rajendra Trivedi, M.D. <rmtrivedi@comcast.net>:

 સંવેદના

 November 8, 2008 · 4 Comments

    આપણી નાશવંત, ઐહીક સંપદામાં આપણે એટલા તો રચ્યા અને પચ્યા રહેતા હોઈએ છીએ  કે, કુદરતે આપણને આપેલી અમુલ્ય સંપદા વીશે આપણે સાવ અભાન જ હોઈએ છીએ. આપણી  ઈન્દ્રીયજન્ય સંવેદનાઓને આપણે ‘Taken for granted’ ગણી લેતા હોઈએ છીએ.  
    દ્રષ્ટી અને શ્રવણ એ બે બહુ જ અગત્યની સંવેદનાઓ વાપરીને આપણી બીજી ક્ષમતા  પાંગરી શકતી જ નથી. આપણી સ્પર્શ અને ગંધની સંવેદનાઓ બહુ જ પ્રાથમીક કક્ષા સુધી
 જ વીકાસ પામીને અટકી જતી હોય છે. અંધ અને બધીર વ્યક્તીઓમાં આ બે સંવેદનાઓ ઘણી વધારે વીકાસ પામેલી હોય છે. આપણે માટે સંવેદનાનું એ વીશ્વ લબ્ધ  હોતું નથી.
    હવે આ બાબત વાંચો –        

    હેલન કેલરના 1908 માં પ્રકાશીત થયેલ પુસ્તક ” મારી દુનીયા” (‘The world I  live in’) ના આધારે.  બુક ડાઉનલોડ કરો

——  

 

  આ પુસ્તક દ્વારા વીશ્વને કદાચ પહેલી જ વખત દૃષ્ટી અને શ્રવણ વીહોણી વ્યક્તીઓની  દુનીયામાં ઝાંખી કરવા મળી હતી – એવી દુનીયા કે જેમાં માત્ર સ્પર્શ,ગંધ અને સ્વાદ એ ત્રણ જ સંવેદનાઓ કાર્યરત હોય. અને છતાં એ અનુભુતીઓ સામાન્ય
 માણસને લભ્ય હોતી નથી.)

    ” એક અંધજનને સ્પર્શ એવી મધુર વાસ્તવીકતાઓનું જ્ઞાન કરાવે છે; જે વધુ
 નસીબવાળા સામાન્ય માણસોને લભ્ય હોતી નથી. આનું કારણ એ હોય છે કે, સામાન્ય
 માણસની સ્પર્શેન્દ્રીય અંધજન જેટલી વીકાસ પામેલી હોતી નથી. જ્યારે સામાન્ય
 માણસો કોઈ ચીજને જોતા હોય છે ત્યારે તેમના હાથ ખીસ્સામાં નાંખેલા હોય છે! આને
 કારણે એમનું વસ્તુઓ વીશેનું જ્ઞાન બહુ જ મર્યાદીત, અધુરું અને કામ વગરનું હોય  છે.”
    હેલન માટે તેના શરીરનો પ્રત્યેક કણ જાણે કે, વાઈબ્રોસ્કોપ હતો. (ધ્રુજારી
 માપતું સાધન.) બધાં માનતાં હતાં તેમ તે સાવ જડ શાંતીની કબરમાં દટાયેલી ન હતી.
 ઉલટાનું તેની ચામડીને દર્દ, ગરમી, ઠંડી જેવી અનેક સંવેદનાઓ સતત ઉત્તેજીત કરતી
 રહેતી હતી. દા,ત. કોઈ ઢોલનું પીટાવું તેની છાતીથી માંડીને ખભાના બન્ને છેડાને
 ધ્રુજાવી જતું. ઘણા વાચકોને એ જાણીને અત્યંત નવાઈ થતી કે, જાતજાતની બરણીઓ
 અથડાવાની ધ્રુજારી, પ્યાલામાં દુધનું રેડાવું, બાટલીના બુચના ખુલવાની ‘પોપ’
 કરતી ધ્રુજારી, ફાયરપ્લેસની જ્વાળાઓનો ફડફ્ડાટ, દીવાલ પરની ઘડીયાળનો ટકટકાટ –
 અરે બારણાં અને બારી પરનો બહારના પવનની લહેરીનો દસ્તક- વી, હેલનની ચામડી પર અલગ અલગ જાતની સંવેદના જગવતા. કોઈ ભારે વસ્તુ પડતી હોય તો તેના ‘ ધબ્બ’ અવાજની ધ્રુજારી તે ઝીલી અને સમજી શકતી હતી. લાકડાં ફડાતાં હોય તે વખતની ચરચરાટી, બરફ  તોડાતો હોય તે વખતની તેના સ્ફટીકો તુટવાની કડકડાટી, વાવાઝોડાંમાં હલતાં અને તુટી પડતાં વૃક્ષોની ધમધમાટી, માલગાડીઓના ડબ્બા પસાર થતા હોય તે વખતનો સતત, એકધાર્યો પણ એક જાતના લયવાળો ઘોંઘાટ, પથ્થર ફાડવામાં આવતા હોય અને ખડકો તુટતા હોય .. આ બધા અવાજોના સ્પંદનો પારખીને તેની ચામડી જુદા કરી શકતી હતી- સમજી શકતી હતી.

   નજીકમાં કોઈ હથોડી વડે કાંઈ ઠોકતું હોય કે, કરવત વડે લાકડું કાપતું હોય તો  તે પારખી શકતી. તેના ટેબલ પરથી પવનની લહેરખી કાગળો ઉડાવી દે તો ફર્શ ઉપર થતી
 ફરફરાટી તે સમજી શકતી; અને કાગળો ભેગા કરવા દોડતી. ફર્શ ઉપર પેન્સીલ રગડતી હોય
 તેની ઝીણી ગડગડાટી કે, ચોપડી પડવાનો ઠપ્પ અવાજ તેની ચામડીને અલગ અલગ જાતની સંવેદના અર્પી જતો.

   એની શીક્ષીકા તેને નીચે રસોડામાં જમવા બોલાવવી હોય તો, દાદરની રેલીંગ ઉપર
 લાકડી ફટકારતી; અને તરત હેલન નીચે આવી જતી! એક વખત જમવાના ટેબલ ઉપર બધા સાથ જમવા બેઠાં હતાં ત્યારે હેલન એકાએક હસવા લાગી. બીજા કોઈને તો ખબર પણ ન પડી કે, બાજુના રસોડામાં જાડી નોકર બાઈ મજાકમાં નાચવાના ચાળા કરતી હતી; જેનું સ્પંદન  હેલનને પગ વડે થયું હતું.  ઓરડામાં અજાણ્યા લોકો પ્રવેશે તેમના પગલાં અને ચાલવાની રીતનાં સ્પંદનોથી  હેલનને તેમની ઉમ્મર વીશે ખબર પડી જતી. એક નાનકડી છોકરીની ઝડપી, રમરમાટવાળી અને ઓછા વજનના કારણે થતી ચાલ, કોઈ ઉમ્મરલાયક સ્ત્રીના ધીમા અને વજનદાર પગલાંવાળી ચાલથી સાવ જુદી પડતી તે અનુભવી શકતી. ઘણી વખત તો ચાલનાર વ્યક્તીનો મુડ પણ તે પારખી લેતી. પગલાં ઉપરથી તે વ્યક્તીની દ્રઢતા, અનીશ્ચીતતતા, આળસ, ગુસ્સો, શોક, ભય, બીક વી, પણ તે પારખી શકતી.

   તેની શીક્ષીકા ‘એની’ના પારાની જેમ બદલાતા મીજાજના વર્ષોના અનુભવ પરથી તેના
બદલાતા મુડની હેલનને ખબર પડી જતી.
   બોલનારના હોઠ અને ગળા ઉપર આંગળીઓ મુકીને હેલનને ઘણી માહીતી મળી જતી. કોઈનું  મલકાવું, આશ્ચર્ય, અણગમો, મુંઝવણ, દુખ અને શોક તેને આમ ખબર પડતાં.

    શહેરના રસ્તા ઉપર ચાલતાં, દરેક દુકાનમાંથી આવતી ગંધ પરથી તે શેની દુકાન છે
તે જાણી શકતી. કોઈ માણસ નજીક આવે તો તેના શરીરની વાસ પરથી તેને તે વ્યક્તીનો
 વ્યવસાય ખબર પડી જતો. તે વ્યક્તી સુથાર છે કે પ્લમ્બર કે ચીત્રકાર કે શીક્ષક
 તેની તેને ખબર પડી જતી. અરે! કોઈ ઝડપથી તેની બાજુમાંથી પસાર થાય તો પણ તે
 રસોડામાંથી આવે છે, બગીચામાંથી કે, બાથરુમમાંથી, તેની તેને જાણ થઈ જતી ! એક વખત એક માણસ વાપરતો હતો તે તમાકુની વાસ ઉપરથી, તેણે લખેલા કાગળની વાસ સાથે સરખાવીને તેને તે ઓળખી શકી હતી!
 ……………….

      આ પુસ્તક પ્રસીધ્ધ થયા બાદ અંધ અને બધીર જનની દુનીયા વીશેના લોકોના ભ્રામક
 ખ્યાલો દુર થયા હતા. એ લોકો સાવ અંધારા અને જડ શાંતીના કુવામાં શબની જેમ
 દટાયેલા હોય છે; તે માન્યતા આ ચોપડીએ ખોટી ઠરાવી હતી.

 —————

     અને આ બધી વાત તો થઈ ઈન્દ્રીયજન્ય અનુભુતીઓની.

    ચેતનાના ઈન્દ્રીયાતીત સ્તરોનું વીશ્વ તો આનાથી અનેકગણું વીસ્તરી શકતું હોય છે. એની સાથેનો આપણો સંબંધ વીચારો, લાગણીઓ, આવેગો, સ્વપ્ન, કલ્પના,  અને કદીક આંતર-સ્ફુરણા અને પ્રેરણા જેવી  સાવ પ્રારંભીક અનુભુતીઓ પુરતો જ સીમીત હોય છે.    

Categories: અનુવાદ · સત્યકથા · સુરેશ જાની
 Tagged: True Story

 4 responses so far ↓

 pragnaju // November 8, 2008 at 5:38 pm

ચેતનાના ઈન્દ્રીયાતીત સ્તરો…
 ESP experiments were changing the way people thought the mind sensed
 information through the ordinary five senses, and that therefore, the mind
 is subject to the laws of the mechanical world. Laboratory tests have
 attempted to determine the existence of ESP, and discover the physical
 mechanism by which it operates. “The mind has been equated with the brain, and scientists search to discover how ESP registers in the brain/mind.”
However, increasing evidence is demonstrating that ESP does exist, but it cannot be explained or quantified by physical laws; and furthermore, that the mind (consciousness) and the brain are two separate entities.
Simultaneously, research in quantum physics points to the existence of a
second, nonmaterial universe. So, the time is fast approaching when Western scientists must come to terms with the Eastern mystical concept: “that an extrasensory force exists in another realty, and intersects and integrates with the physical world.”

 dhavalrajgeera // November 9, 2008 at 4:12 am

 


Live this moment powerfully.

About dhavalrajgeera

Physician who is providing free service to the needy since 1971. Rajendra M. Trivedi, M.D. who is Yoga East Medical Advisor www.yogaeast.net/index.htm http://www.yogaeast.net/index.htm Graduated in 1968 from B. J. Medical College, Amadavad, India. Post Graduate training in Neurological Surgery from Charles University in Czechoslovakia. 1969 - 71. and received Czechoslovakian Government Scholarship. Completed training at the Cambridge Hospital and Harvard University in Psychiatry. Rajendra M. trivedi is an Attending Psychiatrist at Baldpate Hospital. He is the Medical Director of CCA and Pain Center in Stoneham, MA where he has been serving the community since 1971 as a Physician. OTHER AFFILIATIONS: Lifer of APA - American Psychiatrist Association Senior Physician and Volunteer with Massachusetts Medical Society and a Deligate of the Middlesex District. www.massmed.org Patron member of AAPI - American Association of PHYSICIANS OF INDIA. LIFE MEMBER OF IMANE - Indian Medical Association of New England. Member of the Board of Advisors "SAHELI, Boston,MA. www.saheliboston.org/About1/A_Board Dr. Trivedi is working closely with the Perkin's School for the Blind. www.perkins.org. Dr. Trivedi is a Life member and Honorary Volunteer for the Fund Raising Contact for North America of BPA - Blind People Association of Amadavad, India. www.bpaindia.org Dr.Trivedi is the Medical Advisor for Yoga East since 1993. He is a Physician who started Health Screening and Consultation At Shri Dwarkami Clinic in Billerica, MA. https://www.dwarkamai.com/health-and-wellness

3 responses »

  1. Dear Bhai Suresh,

    We live in the same world.

    We donot use mind like they can !

    અંધ અને બધીર જનની દુનીયા વીશેના લોકોના ભ્રામક ખ્યાલો દુર થયા.

    લોકો સાવ અંધારા અને જડ શાંતીના કુવામાં શબની જેમ દટાયેલા હોય છે; તે માન્યતા આ ચોપડીએ ખોટી ઠરાવી.

    Our family Member and visionary of Blind

    people Association Founder

    Padmashri Jagdish K.Patel was a living proof.

    ઈન્દ્રીયજન્ય અનુભુતીઓ…

    ચેતનાના ઈન્દ્રીયાતીત સ્તરો…અંધ,બધીર લોકો માં
    છે.

    Chirag Patel said on November 9, 2008 at 7:59 am

    Very very true. Mind is the most mystical puzzle to solve for modern researchers.

    Suresh Jani // February 8, 2009 at 9:02 am

    આ વીડીયો જુઓ –

    Tulsidal will love such articles!
    All are welcome.
    See our website

    http://www.bpaindia.org

  2. આધુનિક વિજ્ઞાન વિવિધ ઉપાયો બતાવે છે, ટેકનિકો શીખવે છે, ધ્યાન કરાવે છે. આ ઉપાયો સરસ છે, ઉપયોગી પણ છે, થોડા દિવસ માટે અસરકારક છે…. પણ થોડા દિવસ કે મહિના પછી વ્યક્તિ પાછી તાણગ્રસ્ત બની જાય છે.
    તો ?
    ઘણીવાર પ્રાચીન-પુરાણાં લાગતાં શાસ્ત્રો સચોટ ઉપાય બતાવે છે. આવા એક પ્રાચીન ગ્રંથ ‘ભગવદગીતા’માં આનો સરળ, સચોટ ઉપાય બતાવ્યો છે.
    તાણનું કારણ છે-ભીડ ! સતત બીજાનો સહવાસ !!
    માટે ગીતા કહે છે, ઉપાય છે ‘એકાંત સેવન અને સમૂહ સાથે રહેવાની અરૂચિ કેળવવી.’ (10:40) આનાથી ‘સર્જનાત્મકતા’ પુન: પ્રગટ થશે. સમાજમાં રહેવું, અલબત્ત, જરૂરી અને અનિવાર્ય છે. પણ સમાંતરે, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, શાંતિ કે સર્જનાત્મકતા હોવાં પણ એટલાં જ જરૂરી છે. અને તે ‘એકાંત સેવન’થી જ આવે છે. સંભવ છે, અહીં કોઈ ફરિયાદી સૂરમાં કહે : ‘ગીતાને વ્યવહારુ જીવન વિશે શું ખબર પડે ? તે તો આધ્યાત્મિક ગ્રંથ છે. તે સાધુ-સંતો માટે છે. સંસારીને એકાંત સેવન ન પોષાય…..’ – કબૂલ ! તો પછી આધુનિક ગ્રંથનું અવતરણ લઈએ.
    થોડા સમય પહેલાં અમેરિકામાં (ભારતમાં નહીં, હો !) એક જાડું થોથું બહાર પડ્યું છે. તેનું નામ છે ‘મનોચિકિત્સાની અમેરિકન માર્ગદર્શિકા’ (The American Handbook of Psychiatry). તે જણાવે છે કે-ઊંડાં સંશોધન પછી – ‘જો બાળકોમાં સર્જનાત્મકતા કેળવવી હોય, તો બાળકોને એકાંતમાં રહેવાની તક પૂરી પડવી જોઈએ. તેમને સતત ભીડમાં રાખવા જોઈએ નહીં.’ બીજા એક વિચારક-અને એ તો વળી નાસ્તિક છે-બર્ટ્રાન્ડ રસેલ પણ કહે છે : ‘બાળકને રોજ થોડો વખત એકલા બેસવાની, એકલા જીવવાની ટેવ પાડવી જોઈએ અને બાળક તેને માણે તેવી કેળવણી આપવી જોઈએ. તો જ તેનામાં સર્જનશીલતાનો વિકાસ થશે.’ અરે ! ઉત્તરપ્રદેશમાં પણ થોડા સમય પહેલાં એક પન્ત કૃષિ યુનિવર્સિટી દ્વારા એક વિચારગોષ્ઠિ યોજાઈ હતી. તેનો વિષય હતો ‘સર્જનશીલતા અને શિક્ષણ’. તેમાં પણ સૌથી વધુ ભાર મૂકાયો હતો ‘એકાંત’ પર.

    એકાંતમાં ક્યારે મજા આવે ? એકાંત ક્યારે માણી શકાય ? ગીતા કહે છે કે, ‘જો સમૂહ સાથે અરૂચિ કેળવાય તો.’ (અરૂચિજન સંસદિ.) વ્યક્તિ ભીડમાં સતત શા માટે રહે છે ? જવાબ છે – અસલામતીની ભાવના ટાળવા અને પોતાનાં અસ્તિત્વની ખાતરી મેળવવા ! સમૂહ સાથે ભળવું કંઈ ખોટી બાબત નથી. તેનો પણ ઉપયોગ છે, પણ ‘સતત’ તેમના સાથે રહેવું તે ‘રોગ’ છે. પોતાનાથી ભાગવાની એક પ્રયુક્તિ, બહાનું બની જાય છે. નશો બની જાય છે. પછી તેની ‘ટેવ’ પડી જાય છે અને વ્યક્તિ મૂર્ચ્છિત બની જાય છે. પરિણામે થોડીક ક્ષણો પણ વ્યક્તિને એકલા રહેવું પડે તો તે મૂંઝાઈ જાય છે. એટલે તે સતત ભીડ વચ્ચે દોડ્યા કરે છે અથવા જાહેર માધ્યમો દ્વારા ભીડને પોતાના મન પર છાઈ જવા દે છે. પણ શાંત મને બેસી શકતી નથી.

    આ ભીડનો સતત સહવાસ – અમેરિકામાં તેને ‘ખભા ઘસ્યા કરવા’ ( to rub the shoulders) કહે છે-એ વ્યક્તિનાં મગજની નસોને પણ ઘસી ઘસીને ઉત્તેજિત રાખે છે અને નિષ્ક્રિય કરી નાખે છે. પણ, સર્જનાત્મકતા કેળવવા, સર્જનશીલ બનવા, સમૂહથી થોડા દૂર રહેવાની જરૂર છે અને તેનો એક જ ઉપાય છે – ગીતાનો શબ્દ વાપરીએ તો – ‘અરતિ… સમૂહ સાથે અરૂચિ.’ આનો અર્થ સમૂહને ધિક્કારવો એ નથી થતો. અહીં તો ‘પોતા સાથે રહી શકાય’ તેવો જ ભાવ છે. સમૂહ તેની જગ્યાએ બરાબર છે, પણ તેથી વધુ મહત્વનું છે સર્જનશીલતા પ્રત્યે પ્રેમ અને તે ‘માત્ર’ એકાંતમાં રહેવાથી જ આવશે, જે માત્ર ટોળાંને ટાળવાથી જ શક્ય બનશે.

    એકાંતમાં રહેવાથી પોતાનો પરિચય વધે છે. કોઈ પણ બાહ્ય પરિબળો કે સાધનોથી અલગ રહેવાથી આપોઆપ પોતા તરફ નજર જશે. પોતામાં ઊંડા ઉતરાશે. પોતાની ચેતનાની નજીક અવાશે. તેનો પરિચય વધતો જશે. અને ચેતના તો વિરાટ, મૌન, વિરાટ શાંતિ અને વિરાટ પ્રસન્નતા છે. માટે વ્યક્તિત્વ પણ તેવું જ બનતું જશે અને આવાં વ્યક્તિત્વમાંથી સર્જનશીલતાનો ધોધ વહેવા લાગશે. તો શાસ્ત્રો કહે છે કે – ‘જેટલા ચેતનાની નજીક, તેટલી વધારે સર્જનશીલતા’. સ્ટ્રેસ મેનેજમેન્ટનો આ પાયાનો ઉપાય છે. દરરોજ થોડો સમય એકાંત સેવન અને તે માટે જનસંસદ પ્રત્યે અરૂચિ. વિનોબા પણ કહે છે કે, ‘રોજ એક કલાક, અઠવાડિયામાં એક દિવસ, મહિનામાં એક અઠવાડિયું અને વર્ષમાં એક મહિનો દરેક વ્યક્તિએ પોતા સાથે એકલા રહેવું જોઈએ.’

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s